Rời quê hương để lập nghiệp ở một đất nước xa lạ là một trong những quyết định cô đơn nhất mà một người có thể đưa ra.
Bạn không có vốn lớn. Bạn không có quan hệ. Bạn không thạo tiếng bản địa, không hiểu hết luật lệ, không quen ai để dựa vào khi vấp ngã. Mỗi đồng tiền tiêu ra đều kèm theo nỗi lo, và mỗi tối bạn tự hỏi: “Liệu mình có đang liều lĩnh quá không? Lỡ thất bại nơi xứ người thì sao?”
Tôi hiểu chính xác cảm giác đó — vì tôi đã sống nó. Năm 2011, tôi sang Campuchia với gần như hai bàn tay trắng. Hôm nay, cùng chồng, tôi đồng sáng lập và vận hành ba công ty tại đây. Bài viết này là những gì tôi đã học được trên hành trình ấy, dành cho bạn — người Việt đang hoặc sắp lập nghiệp nơi đất khách.
Sự thật mà ít ai nói với bạn
Có một niềm tin khiến nhiều người Việt chần chừ không dám bắt đầu ở nước ngoài: “Phải có nhiều vốn và quan hệ mạnh thì mới làm ăn được nơi xứ người.”
Tôi xin nói thẳng từ trải nghiệm của mình: điều đó không đúng. Khi tôi sang Campuchia, lương kế toán tháng đầu tiên của tôi là 150 đô. Tôi ứng tiền công ty mua một chiếc xe đạp cũ và mỗi ngày đạp 15–16 cây số đi làm. Tôi không có quan hệ, không có vốn, không có gì ngoài quyết tâm.
Cái tôi có — và cái bạn cũng có thể có — không phải là tiền, mà là sự sẵn lòng bắt đầu thật nhỏ và làm thật tử tế. Đó mới là vốn liếng thật sự nơi đất khách.
Sáu bài học tôi đổi bằng mồ hôi
1. Bắt đầu từ nhu cầu ngay quanh bạn. Tôi không khởi nghiệp bằng một ý tưởng vĩ đại. Tôi thấy anh em trong xưởng cần mua thẻ điện thoại gọi về Việt Nam — và tôi bán thẻ cho họ. Tôi thấy mẹ cần việc làm — và tôi mở một quán tạp hoá nhỏ. Việc kinh doanh lớn của tôi bắt đầu từ những nhu cầu rất đời thường như thế. Đừng chờ ý tưởng hoàn hảo; hãy nhìn xem những người quanh bạn đang cần gì.
2. Chọn một nghề có nhu cầu thật và chịu khó học đến nơi. Tôi bén duyên với nghề in ấn – quảng cáo, và tôi học nó như học để sống còn — làm ngày làm đêm, coi công ty mình làm thuê như công ty của chính mình. Nơi đất khách, một cái nghề vững trong tay đáng giá hơn nhiều lời hứa hẹn.
3. Uy tín là tài sản lớn nhất — và là thứ bạn xây được dù không có vốn. Khi bạn là người mới, không ai biết bạn là ai. Thứ duy nhất khiến khách quay lại là giao đúng hẹn, làm đúng chuẩn, giữ đúng lời. Từng đơn hàng nhỏ làm tử tế sẽ tích lại thành danh tiếng — và danh tiếng mở ra những cánh cửa mà tiền không mua được.
4. Tôn trọng và hoà vào văn hoá bản địa. Bạn đang làm ăn trên quê hương của người khác. Hãy học cách họ sống, họ làm việc, họ ra quyết định. Đội ngũ của tôi phần lớn là người Campuchia bản địa — và chính sự tôn trọng, gắn bó đó giúp doanh nghiệp đứng vững và lớn lên.
5. Tham gia cộng đồng — mạng lưới là đòn bẩy của người không có quan hệ. Người mới không có sẵn quan hệ, nhưng quan hệ là thứ xây được. Tôi tham gia và trở thành Chủ tịch chapter BNI Reachsei — một mạng lưới doanh nhân — và nó mở ra cơ hội, đối tác, khách hàng mà một mình tôi không bao giờ với tới.
6. Lấy kỷ luật và hệ thống bù cho thứ bạn chưa có. Khi chưa có vốn dày hay quan hệ rộng, thứ giúp bạn thắng là làm điều đúng đều đặn mỗi ngày, và xây quy trình để doanh nghiệp lớn lên ổn định. Kỷ luật là nền tảng của tự do.
Từ chiếc xe đạp đến ba công ty
Tôi kể những điều trên không phải lý thuyết. Từ 150 đô và một chiếc xe đạp, cùng chồng tôi đã xây nên BBParrot (in ấn – quảng cáo), BBAnts (decor – nội thất) và Alvara, với đội ngũ khoảng 80 người và những khách hàng lớn nhất khu vực: Metfone, Thế Giới Di Động, MB Bank, BIDC, Agribank, Vattanac. Trong những lúc cộng đồng khó khăn — mùa dịch, thời căng thẳng biên giới — chúng tôi góp gạo, vì tôi tin người làm ăn xa quê càng phải biết cho đi.
Tôi không thông minh hơn hay may mắn hơn bất kỳ ai. Tôi chỉ bắt đầu nhỏ, làm tử tế, và không bỏ cuộc. Nếu một cô gái đạp xe 16 cây số mỗi ngày làm được, thì bạn — với cùng quyết tâm — cũng làm được.
Kết luận
Khởi nghiệp nơi đất khách không phải là một canh bạc dành cho người liều lĩnh. Nó là một hành trình dành cho người kiên trì, tử tế và có kỷ luật. Bạn không cần đợi đủ vốn, đủ quan hệ, đủ điều kiện — bạn chỉ cần bắt đầu từ một nhu cầu thật ngay trước mắt, và làm nó cho thật đàng hoàng.
Đất khách có thể lấy đi sự thoải mái của bạn trong vài năm đầu. Nhưng nếu bạn đi đúng cách, nó sẽ trả lại cho bạn thứ quý hơn nhiều: một cuộc đời bạn tự xây bằng chính đôi tay mình.
Nếu câu chuyện này tiếp thêm cho bạn một chút lửa, hãy chia sẻ cho một người Việt đang lập nghiệp xa quê. Theo dõi tôi để cùng học cách làm ăn bài bản nơi đất khách. Và nếu bạn cũng đang trên hành trình ấy, hãy bình luận “TÔI ĐANG ĐI” — để chúng ta biết mình không đơn độc.
Câu hỏi thường gặp
Sang Campuchia (hoặc nước ngoài) làm ăn có cần nhiều vốn không?
Không nhất thiết. Nhiều mô hình bắt đầu từ nhu cầu nhỏ quanh bạn với số vốn rất khiêm tốn. Quan trọng là chọn nghề có nhu cầu thật và làm uy tín.
Không biết tiếng bản địa thì sao?
Vừa làm vừa học. Sự tôn trọng và thái độ tử tế đi trước ngôn ngữ; còn ngôn ngữ thì cải thiện dần theo thời gian (tôi đã học cả tiếng Khmer lẫn tiếng Trung trên hành trình của mình).
Làm sao có khách khi mình là người mới, không ai biết?
Bắt đầu từ những đơn nhỏ, làm thật tốt để có uy tín, rồi tham gia cộng đồng doanh nhân (như BNI) để mở rộng mạng lưới. Uy tín và quan hệ là thứ xây được từ con số 0.
Về tác giả: BaBinh Alvara (Nguyễn Thị Bình) — người Việt khởi nghiệp tại Campuchia từ năm 2011; đồng sáng lập (cùng chồng) BBParrot, BBAnts và Alvara Life & Business Systems; Chủ tịch BNI Reachsei. Hơn 15 năm trên thương trường tại Phnom Penh, Campuchia.
http://babinhalvara.com/ · 088 323 9999 · info@babinhalvara.com · facebook.com/babinhalvara.vn
